Thương mại điện tử mở rộng không gian xuất khẩu cho doanh nghiệp Việt

Sự phát triển của thương mại điện tử và mô hình thương mại khám phá đang tạo thêm phương thức để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận người tiêu dùng quốc tế, đặc biệt tại những thị trường lớn như Mỹ và Trung Quốc, qua đó mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu và mở rộng xuất khẩu.

Thay đổi cách người tiêu dùng khám phá sản phẩm

Theo bà Trần Thị Tân - Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Quan hệ đối tác chiến lược TikTok Shop Việt Nam, Beyond Vietnam bắt đầu với hai thị trường Mỹ và Trung Quốc. Đây không chỉ là hai thị trường tiêu dùng lớn của thế giới, mà còn đang cho thấy sự thay đổi rõ nét trong cách người tiêu dùng khám phá và mua sắm sản phẩm.

Tại Mỹ, TikTok Shop chính thức ra mắt vào tháng 9/2023 và liên tục ghi nhận tăng trưởng. Hiện nền tảng này có hơn 200 triệu người dùng thường xuyên mỗi tháng tại thị trường Mỹ. Năm 2025, tổng giá trị hàng hóa (GMV) của TikTok Shop tại Mỹ tăng gần 80%, chủ yếu được thúc đẩy bởi video ngắn và livestream. Cùng thời gian, số lượng nhà sáng tạo tham gia tiếp thị liên kết trên nền tảng tăng 258%, trong khi số lượng nhà bán hàng có ghi nhận doanh thu tăng 50%. Những con số trên cho thấy một hệ sinh thái thương mại khám phá đang hình thành và phát triển, được xây dựng xung quanh nội dung, nhà sáng tạo, cộng đồng và thương mại.

Đáng chú ý, theo báo cáo do GlobalData và TikTok Shop công bố tháng 6/2025, 2/3 người dùng TikTok Shop tại Mỹ đã khám phá một thương hiệu mới trên nền tảng; trong đó, 72% thương hiệu mới được khám phá là các thương hiệu nhỏ và vừa. Đây được xem là tín hiệu tích cực đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi tiếp cận thị trường Mỹ. Trong mô hình truyền thống, những thương hiệu mới thường bất lợi do người tiêu dùng có xu hướng lựa chọn sản phẩm đã quen thuộc. Mặt khác, thương mại khám phá cho phép sản phẩm mới tiếp cận cộng đồng người tiêu dùng thông qua nội dung, nhà sáng tạo và tương tác trực tiếp.

Nhìn sang Trung Quốc, mô hình thương mại khám phá cho thấy mức độ phát triển cao hơn. Trung Quốc hiện là thị trường bán lẻ trực tuyến lớn nhất thế giới, trong đó mua sắm thông qua video và livestream đã trở thành một phương thức mua sắm phổ biến.

Theo báo cáo được Bộ Thương mại Trung Quốc công bố năm 2025, thị trường livestream commerce của Trung Quốc đã vượt 6.000 tỷ nhân dân tệ, với mức độ thâm nhập hơn 58% và quy mô người dùng tương đương khoảng 70% số người mua sắm trực tuyến tại nước này.

Trong khi đó, theo NielsenIQ, hơn 80% người tiêu dùng được khảo sát tại Trung Quốc quan tâm đến việc mua sắm sản phẩm nước ngoài. Các nhóm sản phẩm được quan tâm gồm mỹ phẩm, chăm sóc cá nhân, thực phẩm và nông sản, sản phẩm dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe, đây cũng là những lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam có năng lực và lợi thế nhất định.

Từ thực tế tại hai thị trường, bà Trần Thị Tân cho rằng cơ hội đối với doanh nghiệp Việt Nam không chỉ nằm ở quy mô thị trường mà còn ở sự thay đổi trong cách một thương hiệu có thể tiếp cận người tiêu dùng quốc tế.

Trong mô hình xuất khẩu truyền thống, doanh nghiệp Việt Nam muốn tiếp cận người tiêu dùng tại Mỹ hoặc Trung Quốc thường phải giải quyết bài toán phân phối trước, từ tìm nhà nhập khẩu, đơn vị phân phối, đàm phán với hệ thống bán lẻ đến đầu tư marketing và xây dựng thương hiệu. Chỉ sau khi vượt qua những bước này, sản phẩm mới có cơ hội xuất hiện trước người tiêu dùng.

Trong khi đó, thương mại điện tử đang bắt đầu thay đổi cấu trúc này. Một sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam có thể được người tiêu dùng tại California, New York, Bắc Kinh hay Thượng Hải nhìn thấy thông qua một video; nghe nhà sáng tạo giới thiệu, xem livestream để tìm hiểu cách sử dụng, đọc bình luận của cộng đồng, đặt câu hỏi và thực hiện giao dịch trên cùng một hành trình.

Đặc biệt, người tiêu dùng không nhất thiết phải biết thương hiệu từ trước hoặc chủ động tìm kiếm sản phẩm. Nếu có sản phẩm tốt và nội dung phù hợp, doanh nghiệp có cơ hội được cộng đồng khách hàng tiềm năng khám phá.

Tuy nhiên, thương mại khám phá không xóa bỏ các rào cản của xuất khẩu. Doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn thị trường, logistics, giá thành, vận chuyển, vận hành và bản địa hóa dịch vụ khách hàng. Điểm khác biệt là mô hình này có thể giảm bớt rào cản về nhận diện đối với những thương hiệu chưa được người tiêu dùng biết đến.

Từ doanh nghiệp tiên phong đến hệ sinh thái xuất khẩu mới

Đại diện TikTok Shop cho rằng những câu chuyện thành công của các doanh nghiệp tiên phong đang cho thấy tiềm năng thực tế của mô hình thương mại khám phá.

Hiện có hơn 20 doanh nghiệp, nhà bán hàng Việt Nam hoạt động trong hệ sinh thái tại Mỹ và Trung Quốc; trong đó, hơn 10 doanh nghiệp đã vượt mốc 1.000 đơn hàng. Các nhóm ngành hàng ghi nhận kết quả tích cực gồm nông sản như sầu riêng, dừa tươi, hạt điều, cùng thời trang, mỹ phẩm và chăm sóc cá nhân. Những kết quả bước đầu này được kỳ vọng tạo tiền đề để nhiều doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế theo phương thức mới.

Beyond Vietnam vì vậy không chỉ được định hướng là một dự án ngắn hạn nhằm đưa sản phẩm Việt Nam sang Mỹ và Trung Quốc, mà hướng tới xây dựng năng lực kinh doanh quốc tế cho doanh nghiệp Việt Nam.

Trong giai đoạn 2026-2028, TikTok Shop đặt mục tiêu đào tạo và hỗ trợ 2.000 doanh nghiệp Việt Nam có năng lực xuất khẩu trực tuyến, đưa sản phẩm lên hệ sinh thái tại Mỹ và Trung Quốc; hỗ trợ 100 doanh nghiệp đạt mốc 1.000 đơn hàng đầu tiên, đồng thời hướng tới xây dựng 10 thương hiệu hoặc nhà bán hàng Việt Nam đạt doanh thu 1 triệu USD từ thương mại khám phá trên hệ sinh thái này. Đến năm 2028, chương trình kỳ vọng từng bước mở rộng cộng đồng doanh nghiệp tham gia, tạo thêm những trường hợp thành công điển hình và góp phần tăng trưởng thương mại, xuất khẩu của Việt Nam.

Beyond Vietnam được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang khuyến khích doanh nghiệp chủ động mở rộng không gian tăng trưởng, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu. Trong đó, cơ quan quản lý Nhà nước tạo định hướng và môi trường thuận lợi; doanh nghiệp Việt Nam mang theo sản phẩm, năng lực sản xuất, tinh thần kinh doanh và khát vọng vươn ra thế giới; còn các nền tảng công nghệ đóng góp công cụ, hệ sinh thái, dữ liệu và phương thức tiếp cận người tiêu dùng mới. Sự kết hợp của ba nguồn lực này có thể hình thành một con đường xuất khẩu mới cho doanh nghiệp Việt Nam.

TikTok Shop hiện có mặt tại 24 thị trường trên thế giới, trải rộng tại châu Á, châu Âu, Bắc Mỹ và Nam Mỹ. Do đó, Beyond Vietnam không chỉ hướng đến Mỹ và Trung Quốc, mà còn kỳ vọng giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước mở rộng sang các thị trường quốc tế khác.

Từ những doanh nghiệp tiên phong, mục tiêu đặt ra là hình thành một cộng đồng hàng trăm, hàng nghìn doanh nghiệp có khả năng tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu, vượt ra ngoài giới hạn của quy mô và mô hình xuất khẩu truyền thống, từng bước xây dựng những thương hiệu Việt được thị trường quốc tế biết đến.

Nguyễn Trang