Hệ thống tài chính Việt Nam được đánh giá duy trì ổn định, nguy cơ xảy ra cú sốc trong ngắn hạn ở mức khá thấp. Tuy nhiên, áp lực từ nợ xấu, thanh khoản và chất lượng quản trị tại từng ngân hàng vẫn cần được nhận diện, xử lý sớm.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa hoàn thành cuộc điều tra về rủi ro hệ thống tài chính trong 6 tháng cuối năm 2026, với sự tham gia của các đơn vị thuộc NHNN, tổ chức tín dụng, chuyên gia và cơ quan quản lý. Tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 99%, qua đó phản ánh khá đầy đủ nhận định của thị trường về triển vọng hệ thống tài chính Việt Nam.
Phần lớn ý kiến đánh giá trạng thái hiện tại của hệ thống ở mức “ổn định” hoặc “bình thường”. Khả năng xuất hiện cú sốc mang tính khủng hoảng được nhận định “khá thấp” trong ngắn hạn; không có ý kiến nào lựa chọn mức “cao” hoặc “khá cao”. Trong trung hạn, rủi ro chủ yếu được đánh giá ở mức “trung bình”, cũng không ghi nhận dự báo ở mức “cao”.
Nền tảng kinh tế vĩ mô, đà tăng trưởng và hiệu quả điều hành chính sách được xem là những yếu tố quan trọng giúp duy trì sự ổn định. Tuy nhiên, kết quả điều tra cũng cho thấy tâm lý thận trọng trước các nguy cơ có thể phát sinh từ thanh khoản, nợ xấu, bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp.
Trong ngắn hạn, các ý kiến đề nghị tiếp tục giám sát chặt thanh khoản, hỗ trợ nguồn vốn khi cần thiết, đồng thời tháo gỡ vướng mắc cho thị trường bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp. Việc xử lý những điểm nghẽn này không chỉ giúp ổn định tâm lý thị trường mà còn góp phần khơi thông dòng vốn cho nền kinh tế.
Chính sách tiền tệ cũng cần được điều hành linh hoạt, phối hợp đồng bộ với chính sách tài khóa nhằm giữ ổn định tỷ giá, lãi suất, kiểm soát chất lượng tín dụng và đẩy nhanh xử lý nợ xấu.
Về trung hạn, trọng tâm được đặt vào việc củng cố cấu trúc thị trường tài chính, giảm sự phụ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Những giải pháp được đề xuất gồm phát triển thị trường vốn, nâng cao năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại, từng bước triển khai chuẩn mực Basel III và thúc đẩy tài chính xanh.
Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm và tăng cường an ninh mạng trong quá trình chuyển đổi số được xem là những nhiệm vụ có tính chiến lược. Đây là cơ sở để nâng cao sức chống chịu của hệ thống trước các biến động bên ngoài.
Trong khi kết quả điều tra của NHNN cho thấy niềm tin vào sự ổn định chung, một nghiên cứu của FiinRatings lại nhấn mạnh yêu cầu không được chủ quan trước những dấu hiệu suy yếu từ bên trong từng tổ chức tín dụng.
Hệ thống tài chính Việt Nam được đánh giá duy trì ổn định, nguy cơ xảy ra cú sốc trong ngắn hạn ở mức khá thấp.
Theo FiinRatings, khủng hoảng ngân hàng hiếm khi xuất hiện hoàn toàn bất ngờ. Trước khi khó khăn bộc lộ rõ, các dấu hiệu bất thường thường đã hình thành và tích tụ trong vài năm. Yêu cầu phát hiện sớm càng trở nên cấp thiết khi tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đạt khoảng 146% vào cuối năm 2025.
Từ nghiên cứu 15 trường hợp ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2022, FiinRatings xây dựng bộ nhận diện gồm 5 dấu hiệu định lượng và 6 dấu hiệu định tính, phản ánh những bất thường từ báo cáo tài chính đến cơ cấu quản trị.
Ở nhóm định lượng, rủi ro có thể biểu hiện qua sự mất cân đối giữa tốc độ tăng tài sản, tín dụng và tiền gửi; tỷ trọng tài sản thanh khoản thấp; số ngày lãi và phí phải thu cao hơn mức trung vị của ngành; nợ xấu tăng nhanh hơn tín dụng hoặc tỷ lệ đòn bẩy thuần liên tục đi lên.
Về định tính, những dấu hiệu đáng lưu ý gồm tín dụng tập trung quá mức, lịch sử sai phạm trong quản trị, quyền kiểm soát dồn vào một nhóm cổ đông hoặc cá nhân, phương thức huy động vốn bất thường và bộ máy lãnh đạo thiếu ổn định. Khi xuất hiện đồng thời, các yếu tố này có thể làm gia tăng rủi ro thanh khoản và mất khả năng thanh toán.
Kết quả kiểm thử tại 12 ngân hàng trong giai đoạn 2020-2025 cho thấy số lượng dấu hiệu cảnh báo có xu hướng tăng khi mức xếp hạng tín nhiệm giảm. Tại các ngân hàng được xếp hạng từ A trở lên, dấu hiệu định tính gần như không xuất hiện. Trong khi đó, ở nhóm được xếp hạng từ BBB trở xuống, các vấn đề về chất lượng tài sản, thanh khoản và quản trị bắt đầu xuất hiện cùng lúc.
Dù vậy, FiinRatings lưu ý rằng một vài dấu hiệu riêng lẻ không đủ để kết luận ngân hàng chắc chắn rơi vào khủng hoảng. Bộ chỉ báo chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ giám sát và quản trị rủi ro độc lập, thay vì căn cứ duy nhất để đánh giá sức khỏe của một tổ chức tín dụng.
Bức tranh chung vì thế mang hai sắc thái song song: hệ thống tài chính đang giữ được nền tảng ổn định, nhưng các rủi ro vi mô vẫn cần được nhận diện từ sớm. Kết hợp điều hành vĩ mô với công cụ cảnh báo tại từng ngân hàng sẽ giúp hệ thống chủ động xử lý điểm yếu trước khi chúng tích tụ thành nguy cơ lớn.
Bình Minh