Mặc dù hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có sự thay đổi, thực hiện sáp nhập các ngân hàng yếu kém, xử lý nợ xấu, sở hữu chéo…tuy nhiên hiện tượng này đang có dấu hiệu gia tăng và ngày càng tinh vi.
Những “hôn phối” giữa ngân hàng và doanh nghiệp bất động sản
Việc các ông chủ ngành bất động sản âm thâm lấn sân sang ngân hàng không còn là điều mới mở. Tuy nhiên hiện tượng này khiến nhiều người lo ngại về vấn đề sở hữu chéo – bất động sản sẽ “điều khiển” dòng chảy tín dụng.
Về vấn đề cổ đông biến động, thay đổi nhân sự chủ chốt tại Eximbank, Ngân hàng Nhà nước đã buộc phải lên tiếng yêu cầu không để xảy ra tiêu cực, lợi ích nhóm . Tại Đại hội cổ đông 2023, Chủ tịch Eximbank khi ấy từng nói thẳng: "Ngân hàng đang bị chi phối bởi một số nhóm cổ đông”. Những ồn ào lùm xùm tại Emximbank khi đó, cuối cùng cũng tạm chấm dứt với sự ra đi của người cũ...
Nhà băng rút tiền cho công ty sân sau
Vụ việc tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát là một trong những minh chức cho việc sở hữu chéo và sân sau. Tập đoàn này đã thành lập 1.000 công ty con với một số lượng không ít công ty hoạt động để thực hiện “rút ruột” hơn 1 triệu tỷ đồng của ngân hàng SCB.
Có thể thấy rằng, Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và Ngân hàng SCB đều do bà chủ Trương Mỹ Lan sinh ra. Nhiều người vẫn biết Vạn Thịnh Phát là một tập đoàn bất động sản, sở hữu những khu đấ vàng cực khủng ại TP. Hồ Chí Minh. Trog khi Ngân hàng SCB lại nhận nhiệm vụ huy động vốn trong dân và xử lý dòng tiền vào- ra cho cả nghìn công ty sân sau của Vạn Thịnh Phát.
Chẳng thế mà suốt 10 năm liền (2012-2022), SCB với lãi suất tiết kiệm luôn thuộc top cao nhất làng ngân hàng đã huy động được tới 643 ngàn tỷ đồng tiền gửi qua hệ thống các chi nhánh, phòng giao dịch trên cả nước.
Song song với đó, ngân hàng này cũng đã cho vay tới 1.366 khách hàng cá nhân và tổ chức - mà cơ bản trong số đó hầu hết đều có liên quan đến Vạn Thịnh Phát và bà Trương Mỹ Lan (chỉ 7% là khách hàng thông thường).
Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và Ngân hàng SCB đều do bà chủ Trương Mỹ Lan sinh ra.
Cụ thể, hơn theo thống kê, SCB đã giải ngân cho 1.366 khách hàng gồm 710 cá nhân, 636 tổ chức đều có liên quan tới các công ty, doanh nghiệp của bà Trương Mỹ Lan với tổng số 2.527 khoản vay trong đó 1.057 khoản vay cá nhân, 1.470 khoản vay tổ chức. Tổng số dư nợ cho vay lên tới 1.066.608 tỷ (hơn 1 triệu tỷ đồng). Tính đến 17/10/2022, dư nợ còn khoảng 677.286 tỷ đồng tại 875 khách hàng gồm 440 cá nhân và 435 tổ chức.
Trong 10 năm qua, Vạn Thịnh Phát và SCB đã gây ra những hệ lủy khủng khiếp. Bởi, Vạn Thịnh Phát đã rút ruột SCB, đương nhiên dòng tiền này đã bị thao túng và sai khiến. Tất cả đều răm rắp thực hiện chỉ đạo của bà Trương Mỹ Lan bất chấp những quy định của pháp luật. Dòng tiền này đã được bơm cho các công ty ma, lập ra nhằm xử lý hồ sơ vay vốn.
Hàng triệu tỷ đồng luân chuyển một cách trơn tru, đi khắp muôn nơi trả lãi vay, đáo nợ và quay vòng. Câu trả lời chính của sự việc khó hiểu này nằm chính ở từ khoá: bà Lan không chỉ sở hữu chéo một phần mà gần như toàn phần Vạn Thịnh Phát và SCB.
Theo các chuyên gia tài chính, vấn đề cần giải quyết nhất với ngành ngân hàng hiện nay chính là sở hữu chéo. Bởi, việc sở hữu chéo có thể khiến dòng tiền huy động ngắn hạn bị hướng vào những doanh nghiệp rủi ro, không có năng lực trả nợ. Trong khi những doanh nghiệp chân chính muốn vay lại không thể tiếp cận được nguồn vốn.
Một lãnh đạo của Ngân hàng Nhà nước từ thừa nhận với báo giới, việc khó khăn nhất là “chặt vòi” sở hữu chéo của các ngân hàng tư nhân. Bởi, luật đề ra là cấm đứng tên cùng lúc Chủ tịch HĐQT cả ngân hàng và doanh nghiệp, nhưng họ sẽ lách bằng cách cho người nhà, nhân viên đứng tên giùm.
Tuy nhiên, quan điểm của NHNN khi siết sở hữu chéo thời kỳ đó cũng nhấn mạnh phải hạn chế tối đa sự tung hứng của giới chủ bằng trách nhiệm trước pháp luật và kiểm soát chặt dòng tiền đi ra từ ngân hàng.
Thanh Cao