Trước yêu cầu tăng cường minh bạch thị trường tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ cần nâng cao năng lực nhận diện khách hàng, xác định chủ sở hữu hưởng lợi và phát hiện giao dịch đáng ngờ.
Hoàn thiện quy trình, nâng cao năng lực nhận diện rủi ro
Ngày 27/10/2026, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) phối hợp với Cục Phòng, chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước) tổ chức hội nghị phổ biến, hướng dẫn doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ thực hiện các quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền.
Cho thấy yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật đang được đặt ra ngày càng cụ thể đối với thị trường bảo hiểm. Trong bối cảnh các sản phẩm tài chính ngày càng đa dạng, hoạt động bảo hiểm không chỉ dừng ở việc cung cấp giải pháp bảo vệ tài chính mà còn phải bảo đảm quy trình giao dịch minh bạch, hạn chế nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa nguồn tiền có nguồn gốc bất hợp pháp.
Thông tin tại hội nghị, việc thực hiện nghiêm các quy định về phòng, chống rửa tiền vừa là trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, vừa góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, củng cố niềm tin vào thị trường bảo hiểm Việt Nam. Đây cũng là một nội dung quan trọng trong nỗ lực thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Ảnh minh họa
Đối với doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, một trong những yêu cầu trọng tâm là nâng cao chất lượng nhận biết khách hàng và đánh giá rủi ro. Thay vì chỉ thu thập thông tin tại thời điểm giao kết hợp đồng, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình cập nhật, xác minh và đánh giá thông tin phù hợp với mức độ rủi ro trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ.
Việc xác định chủ sở hữu hưởng lợi cũng cần được thực hiện chặt chẽ hơn. Đây là khâu quan trọng nhằm nhận diện cá nhân thực sự sở hữu hoặc kiểm soát khách hàng, đặc biệt trong những trường hợp quyền sở hữu và quyền kiểm soát không thể hiện đầy đủ qua thông tin kê khai ban đầu.
Theo đó, doanh nghiệp cần thu thập, xác minh và đánh giá thông tin từ các nguồn đáng tin cậy, ưu tiên dữ liệu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thay vì chỉ dựa vào nội dung khách hàng tự cung cấp. Khi phát hiện thông tin không thống nhất giữa các nguồn, doanh nghiệp cần có quy trình xử lý và xác minh phù hợp để hạn chế nguy cơ bỏ sót rủi ro.
Bên cạnh đó, phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro phải gắn với các biện pháp kiểm soát tương ứng. Doanh nghiệp có thể xây dựng nhiều cấp độ rủi ro trong quy định nội bộ, nhưng không được thấp hơn yêu cầu của pháp luật. Việc phân loại cũng cần được thể hiện rõ trong quy trình nghiệp vụ, bảo đảm nhân viên hiểu và áp dụng thống nhất trong thực tế.
Những yêu cầu này đặt ra đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển từ cách tiếp cận thiên về hoàn thiện hồ sơ sang quản trị rủi ro dựa trên thông tin, dữ liệu và đánh giá thực chất. Nếu quy trình chỉ dừng ở việc thu thập đủ giấy tờ mà thiếu cơ chế đối chiếu, cập nhật và phân tích, hiệu quả phòng ngừa sẽ khó đạt như kỳ vọng.
Báo cáo giao dịch đáng ngờ: Không thể chỉ dựa vào ngưỡng giá trị
Một trong những nội dung quan trọng được thảo luận tại hội nghị là việc nhận diện và báo cáo giao dịch đáng ngờ. Theo thông tin được công bố, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo thời hạn pháp luật quy định, trong đó có các mốc thời gian khác nhau tùy trường hợp phát sinh hoặc phát hiện giao dịch đáng ngờ và mức độ liên quan đến tội phạm.
Cụ thể, theo nội dung hướng dẫn tại hội nghị, giao dịch đáng ngờ phải được báo cáo trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh giao dịch hoặc 1 ngày làm việc kể từ ngày phát hiện dấu hiệu đáng ngờ. Trường hợp giao dịch có liên quan đến tội phạm, thời hạn báo cáo là 24 giờ. Nghĩa vụ này không phụ thuộc vào giá trị giao dịch hoặc việc giao dịch đã hoàn thành hay chưa. Đối với giao dịch có giá trị lớn thuộc diện phải báo cáo, doanh nghiệp phải thực hiện trước 16 giờ ngày làm việc tiếp theo.
Điểm đáng chú ý là việc nhận diện giao dịch đáng ngờ không thể hoàn toàn dựa trên một ngưỡng giá trị cố định. Một giao dịch có số tiền lớn chưa đồng nghĩa với hành vi rửa tiền; ngược lại, giao dịch có giá trị thấp hơn vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro nếu xuất hiện những dấu hiệu bất thường về nguồn tiền, chủ thể giao dịch hoặc mục đích sử dụng sản phẩm bảo hiểm.
Vì vậy, doanh nghiệp cần kết hợp các dấu hiệu theo quy định pháp luật với việc phân tích hồ sơ khách hàng, lịch sử giao dịch và những thông tin liên quan. Khả năng phát hiện rủi ro phụ thuộc không chỉ vào hệ thống cảnh báo mà còn vào chất lượng dữ liệu, quy trình xác minh và năng lực đánh giá của đội ngũ nhân sự.
Tại hội nghị, đại diện cơ quan quản lý cũng lưu ý rằng việc xác định giao dịch đáng ngờ mang tính chất phân tích, đánh giá, không phải lúc nào cũng có thể lượng hóa bằng một bộ tiêu chí cứng nhắc. Doanh nghiệp cần thu thập thông tin, xác minh các dấu hiệu và đưa ra quyết định báo cáo phù hợp, tránh cả hai khuynh hướng là bỏ lọt giao dịch rủi ro hoặc nhận diện máy móc mọi giao dịch có giá trị lớn là đáng ngờ.
Một yêu cầu khác là bảo đảm tính bảo mật trong quá trình xử lý thông tin. Nhân viên cần duy trì thái độ lịch sự, trung lập khi trao đổi với khách hàng, đồng thời tránh tiết lộ việc doanh nghiệp đã thực hiện hoặc dự kiến thực hiện báo cáo giao dịch đáng ngờ theo quy định.
Để thực hiện hiệu quả, doanh nghiệp cần rà soát quy trình nghiệp vụ, hoàn thiện cơ chế kiểm soát nội bộ, tăng cường đào tạo và xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận. Công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện các mẫu giao dịch bất thường, nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc thẩm định và đánh giá của con người.
Đáng chú ý, việc tuân thủ quy định về phòng, chống rửa tiền cần được đặt trong tổng thể chiến lược quản trị rủi ro, thay vì coi đây chỉ là nhiệm vụ của một bộ phận chuyên trách. Các khâu từ tư vấn, khai thác hợp đồng, thẩm định khách hàng đến quản lý hợp đồng và giải quyết quyền lợi bảo hiểm đều cần có cơ chế phối hợp phù hợp.
Trong dài hạn, nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ vi phạm và tổn thất uy tín, mà còn góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh minh bạch, bảo vệ khách hàng và nâng cao chất lượng phát triển của thị trường bảo hiểm.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải bảo đảm các quy định được thực hiện nhất quán trong hoạt động hằng ngày, từ nhận biết khách hàng đến phát hiện, xử lý và báo cáo giao dịch đáng ngờ. Đây là nền tảng để thị trường bảo hiểm phát triển an toàn, bền vững và đáp ứng tốt hơn các chuẩn mực quốc tế.
Phượng Hòa