Thiếu trầm trọng nhà ở cho công nhân, Tổng Liên đoàn lao động đề xuất đầu tư NƠXH cho thuê

Thực tế hiện nay cho thấy, các dự án nhà ở xã hội (NƠXH), ký túc xá công nhân còn thiếu trầm trọng so với nhu cầu nhà ở cho người lao động. Do đó, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam đề xuất đầu tư xây dựng 5 - 10 khu NƠXH cho công nhân thuê, tạo ra 500.000 - 1.000.000m2 sàn, đáp ứng cho 50.000 - 100.000 công nhân tại các khu công nghiệp.

Nhà ở công nhân mới đáp ứng được 30% nhu cầu

Theo đánh giá của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, vấn đề nhà ở đang là nhu cầu bức thiết nhất đối với công nhân lao động. Thực tế còn số lượng lớn công nhân, đặc biệt là công nhân khu công nghiệp, khu chế xuất chưa có nhà ở, trong khi số lượng NƠXH, khu lưu trú cho công nhân còn thấp so với nhu cầu.

Cụ thể, theo thống kê hiện nay, có 3,78 triệu công nhân lao động trực tiếp trong các khu công nghiệp, khu chế xuất, trong số đó có khoảng 1,8 triệu lao động có nhu cầu về nhà ở.

Để giảm bớt khó khăn về nhà ở cho công nhân, Chính phủ đã thực hiện nhiều dự án NƠXH. Đến nay, cả nước đã hoàn thành 276 dự án NƠXH khu vực đô thị, quy mô xây dựng khoảng 7,3 triệu m2 sàn. Trong đó, riêng đối với nhà ở công nhân đã hoàn thành việc đầu tư xây dựng 122 dự án, với quy mô khoảng 2,7 triệu m2 sàn, tuy nhiên mới đáp ứng được gần 30% nhu cầu của công nhân lao động.

Tại Diễn đàn Kinh tế - Xã hội Việt Nam 2022 mới đây, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Nguyễn Đình Khang, cho biết để đẩy mạnh phát triển NƠXH cho các đối tượng. Trong đó có công nhân khu công nghiệp, Chính phủ đã ban hành nhiều Chỉ thị, Nghị quyết như: Chỉ thị số 03/CT-TTg về đẩy mạnh phát triển NƠXH; Nghị quyết số 01/NQ-CP về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2018, trong đó có nhiệm vụ phát triểnNƠXH; Chỉ thị số 16/CT-TTg về đảm bảo việc làm bền vững, nâng cao mức sống, cải thiện điều kiện làm việc của công nhân lao động…

Chính phủ cũng chỉ đạo các bộ, ngành liên quan và các địa phương nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế chính sách, bố trí nguồn vốn ưu đãi và đôn đốc các địa phương thực hiện các giải pháp phát triển nhà ở cụ thể như: Các dự án NƠXH được miễn tiền sử dụng đất, giảm 50% thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, hỗ trợ đầu tư hạ tầng kỹ thuật trong và ngoài dự án, cho vay ưu đãi lãi suất thấp...

Mặc dù vậy, theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong xây dựng NƠXH, nhà ở cho công nhân. Trước hết là thiếu nguồn vốn, nhất là khi gói 30.000 tỷ đồng kết thúc, thì nguồn vốn dành cho phát triển NƠXH càng hạn chế.

Chính phủ đã có những chính sách như: Được miễn tiền sử dụng đất đối với chủ đầu tư; được giảm 50% thuế VAT và thuế thu nhập doanh nghiệp; chủ đầu tư được dành 20% Quỹ nhà thương mại trong dự án NƠXH để bù đắp cho các chi phí đầu tư, phát triển NƠXH, nhà ở công nhân.

Hai nhóm chính sách được bổ sung hỗ trợ: Nhóm 1 là hỗ trợ cho chủ đầu tư dự án, tham gia đầu tư các NƠXH được vay vốn, được hỗ trợ với lãi suất 2% với quy mô 40.000 tỷ đồng. Nhóm thứ 2 là gói giúp người lao động, công nhân trong khu công nghiệp được vay vốn với quy mô 15.000 tỷ đồng, thời hạn cho vay 25 năm, lãi suất 4,8%. “Tuy nhiên việc tiếp cận vốn vay và xác định đối tượng được hưởng ưu đãi vay vẫn còn chậm”, ông Nguyễn Đình Khang đánh giá.

Khó khăn tiếp theo là thiếu quỹ đất; việc thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng tạo mặt bằng sạch còn chậm do UBND tỉnh, thành phố có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương tổ chức bồi thường, giải phóng mặt bằng, bàn giao đất sạch để triển khai dự án, trong khi nguồn vốn cho giải phóng mặt bằng phải trình HĐND tỉnh, thành phố phê duyệt.

Bên cạnh đó, tại một số địa phương, công tác thẩm định, phê duyệt quy hoạch phải trải qua nhiều khâu, nhiều thủ tục dẫn đến thời gian hoàn thành công việc bị kéo dài.

“Thời gian thực hiện lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 khoảng 6 tháng kể từ khi UBND tỉnh có văn bản giới thiệu, chấp thuận khu đất. Quá trình triển khai lập quy hoạch chi tiết 1/500, một số địa phương còn lúng túng trong việc xác định quỹ đất 20% xây dựng công trình thương mại để hỗ trợ giá bán, giá thuê hoặc phần diện tích thương mại bố trí tại tầng 1 các khối nhà ở để làm quầy thuốc, dịch vụ, thương mại và xây dựng nhà trẻ nên chậm chễ trong việc phê duyệt quy hoạch”, ông Khang dẫn chứng.

Đề xuất đầu tư NƠXH cho thuê

Để giải quyết những khó khăn, nhằm đáp ứng nhu cầu nhà ở của công nhân, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam vừa có kiến nghị gửi Chính phủ về các giải pháp tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nhà ở cho công nhân các khu công nghiệp.

Theo đó, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam kiến nghị Chính phủ chỉ đạo giảm bớt thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư dự án; cho phép tách dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng thành dự án riêng biệt triển khai trước hoặc đồng hành với dự án xây dựng thiết chế công đoàn; chỉ đạo UBND tỉnh, TP trực thuộc T.Ư ban hành kế hoạch cụ thể tại các dự án nhà ở cho công nhân.

Ngân hàng Nhà nước xem xét cho vay ưu đãi dự án nhà ở công nhân theo hướng trong một dự án có cả hai đối tượng cùng được vay ưu đãi: Chủ đầu tư và người mua/thuê nhà ở. Đồng thời, xem xét sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện quy định của pháp luật nhằm tạo cơ chế thuận lợi trong xây dựng nhà ở cho công nhân.

Trên cơ sở đó, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề nghị Chính phủ trình Quốc hội ban hành nghị quyết thí điểm đầu tư xây dựng 5 - 10 khu nhà ở cho công nhân thuê, tạo ra 500.000 - 1.000.000m2 sàn, đáp ứng cho 50.000 - 100.000 công nhân được thuê nhà ở.

Liên quan đến kiến nghị tháo gỡ thủ tục đầu tư xây dựng NƠXH, mới đây Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh đã có báo cáo gửi Bộ Xây dựng liên quan đến đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ NƠXH cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân”.

Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, hiện công tác quản lý phát triển NƠXH còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ. Theo các quy định pháp luật hiện nay, thủ tục đầu tư xây dựng phải thực hiện thêm các thủ tục mà dự án nhà ở thương mại không phải thực hiện, như: Xác định nghĩa vụ tài chính về tiền sử dụng đất, sau đó thực hiện thủ tục miễn tiền sử dụng đất; thẩm định giá bán, giá thuê mua, giá thuê; xác nhận đối tượng...

Như vậy, số lượng thủ tục đầu tư dự án NƠXH nhiều hơn so với dự án nhà thương mại, dẫn đến kéo dài thời gian thực hiện, chưa thu hút nhiều nhà đầu tư tham gia. Do đó, đề nghị Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các bộ ngành nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục đầu tư dự án NƠXH. Trường hợp vượt thẩm quyền, kiến nghị Bộ Xây dựng có báo cáo Thủ tướng Chính phủ để được xem xét giải quyết.

Đối với một số dự án phát triển nhà ở thương mại, phát triển đô thị quy mô sử dụng đất từ 2ha đến dưới 10ha xin điều chỉnh gia hạn thời gian thực hiện, thì khi thực hiện điều chỉnh tiến độ thực hiện dự án theo pháp luật về đầu tư, kiến nghị vẫn thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội theo quy định pháp luật tại thời điểm được chấp thuận đầu tư trước đây.

Những dự án có quy mô sử dụng đất từ 2ha đến dưới 10ha, thực tế quỹ đất 20% tại dự án để bố trí NƠXH là tương đối nhỏ, quy mô không lớn, dẫn đến chi phí đầu tư xây dựng cao làm giá thành căn hộ tăng lên, người thu nhập thấp khó tiếp cận nhà ở. Do đó, kiến nghị cho chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ NƠXH bằng tiền tương đương giá trị 20% đất của dự án, có thể xây dựng NƠXH trên 20% đất dự án hoặc bàn giao quỹ nhà tương đương giá trị quỹ đất 20%.

Hồng Quang